درس خارج فقه آیت الله حسینی قزوینی (دام عزه) – سال بیست وچهارم
(جلسه بیست و چهارم 04 . 08 . 1404)
موضوع: جایگاه ائمه علیهم السلام در نزد خدای تعالی
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَبِهِ نَسْتَعين وَهُوَ خَيرُ نَاصِرٍ وَ مُعِينْ الْحَمْدُلِلَّه وَ الصَّلَاةِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ وَعلَیٰ آلِهِ آل الله لَا سِيَّمَا علَیٰ مَوْلانَا بَقِيَّةَ اللَّه وَ الّلعنُ الدّائمُ علَیٰ أَعْدائِهِمْ أعداءَ الله إلىٰ يَوم لِقَاءَ اللّه الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّه. وَ أُفَوِّضُ أَمْري إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصيرٌ بِالْعِباد حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكيل نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصير
مقام واقعی و جایگاه اصلی ائمه اطهار (علیهم السلام) قابل شناخته شدن نیست و این بزرگواران مظهر اتم اسماء و صفات خدای عالم هستند، همان‌گونه که خدای عالم از توصیف و درک ما والاتر است. اهل بیت علیهم السلام مظهر اراده خداوند متعال هستند. در زیارت نامه مطلقه امام حسین علیه السلام می خوانیم:
وَ بِكُمْ فَتَحَ اللَّهُ وَ بِكُمْ يَخْتِمُ اللَّهُ وَ بِكُمْ يَمْحُو مَا يَشَاءُ وَ (بِكُمْ) يُثْبِتُ
و بواسطه شما خدا درهاى رحمت را بروى خلق مي گشايد و بوجود شما خدا ختم امور عالم خواهد كرد و بواسطه شما خدا هر چه خواهد محو و اثبات كند
إِرَادَةُ الرَّبِّ فِي مَقَادِيرِ أُمُورِهِ تَهْبِطُ إِلَيْكُمْ وَ تَصْدُرُ مِنْ بُيُوتِكُمْ وَ الصَّادِرُ عَمَّا فُصِّلَ مِنْ أَحْكَامِ الْعِبَادِ
اراده خدا كه تقدير امور خلق كند بسوى شما از آسمان مشيتش فرود آيد و از منازل شما صادر براى خلق شود و احكام بندگان آنچه از مقام اجمال تفصيل يافته از جانب شماست.
امام صادق علیه السلام فرموده‌اند: (نحن والله الاسماء الحسنی) «ما به خدا قسم اسمای حسنای الهی هستیم»
خداوند متعال در آیه 11 سوره شوری می فرماید:
{لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}
[الشورى: 11]
و در آیه 27 سوره روم می فرماید:
{وَلَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلَى}
[الروم: 27]
امام صادق علیه السلام فرمودند:
نحن والله الأسماء الحسنى
الكلينی الرازي، أبو جعفر محمد بن يعقوب بن إسحاق (متوفاى328 هـ)، الأصول من الكافي، ج1، صص143-144، تحقيق: غفاري، علی اكبر ناشر: اسلاميه، تهران، الطبعة الثانية،1362 هـ.ش.
«ما به خدا قسم مثل اعلای الهی هستیم».
یعنی اهل بیت علیهم السلام مثل اعلای الهی هستند و هر کس بخواهد اراده، علم یا قدرت خدا را ببیند، باید به این بزرگواران مراجعه بکند.
خداوند با تمام کمالات ذاتی، صفاتی، اسمایی و افعالی خود در وجود مقدس چهارده معصوم علیهم السلام تجلی کرده است. البته این کمالات برای ائمه علیهم السلام اعطائی است، در حالی که برای خدای عالم ذاتی است. تنها تفاوت میان خدا و ائمه در این است که ائمه علیهم السلام بندگان (عباد) خدا هستند.
در دعای رجبیه می خوانیم:
لاَ فَرْقَ بَيْنَكَ وَ بَيْنَهَا إِلاَّ أَنَّهُمْ عِبَادُكَ وَ خَلْقُكَ فَتْقُهَا وَ رَتْقُهَا بِيَدِكَ بَدْؤُهَا مِنْكَ وَ عَوْدُهَا إِلَيْكَ
و ميان تو و آنها جدايى نيست جز آنكه آنان بنده مخلوق تواند فتق و رتق آن آيات به دست تو و آغاز و انجامش بسوى توست
مرحوم آیت الله خوئی در کتاب صراط النجاة می نویسد:
ما معني العبارة الواردة في دعاء رجب اليومي (لا فرق بينك وبينها الا أنهم عبادك)؟ الخوئي: لعلها تشير الى أنهم مع بلوغهم في مرتبة الكمال الى حد نفوذ التصرف منهم في الكون باذنك، فهم مقهورون لك، لانهم مربوبون لك، لا حيلة لهم دون إرادتك ومشيتك فيهم بما تشاء
معنای عبارت «هیچ فرقی بین تو و آنها نیست جز اینکه آنها بندگان تو هستند» در دعای روزانه ماه رجب چیست؟ خویی: شاید این عبارت اشاره به این داشته باشد که اگرچه آنها به درجه‌ای از کمال رسیده‌اند که به اذن تو قدرت دارند در کائنات عمل کنند، اما همچنان مطیع تو هستند، زیرا آنها بندگان تو هستند. آنها هیچ قدرتی ندارند مگر به اراده تو و حکم تو در مورد آنها به هر شکلی که تو بخواهی.
صراط النجاة آیت الله خوئی جلد : 3 صفحه 317/ تعلیق آیت الله تبریزی
در مراتب وجودی، این چهارده نور هیچ تفاوتی با یکدیگر ندارند، هرچند برخی تعابیر مانند «علیّ اعلمنا و افضلنا» در روایات آمده باشد اما در روایات دیگر نیز داریم که می فرمایند:
اوّلنا محمّد و اوسطنا محمّد و آخرنا محمّد و کلّنا محمّد
اول ما محمد است، وسط ما محمد است، آخر ما محمد است و همه ما محمد هستیم.
بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج26، ص: 7/ ناشر دار إحیاء التراث العربی
و یا در روایت دیگر داریم که امام صادق علیه السلام فرمودند:
خلقنا واحد و علمنا واحد و فضلنا واحد و کلنا واحد عند الله تعالی
خلقت و علم و فضیلت همه ما یکی است و همه ما نزد خدای تعالی یکی هستیم.
الغيبة للنعماني، النص، ص: 86/ نشر صدوق
علامه طباطبایی می فرمودند: حضرت جبرئیل علیه السلام یک مرتبه‌ای از مراتب وجودی رسول الله محسوب می‌شود و ما نیز یک مرتبه پایین این حقیقت محمدیه هستیم.
مرحوم شیخ محمد حسین اصفهانی معروف «کمپانی» در این زمینه می‌گوید:
لهم الولایة المعنویة والسلطنة الباطنیة علی جمیع الأمور التکوینیة والتشریعیة
اهل بیت علیهم السلام ولایت معنوی و سلطنت باطنی بر تمام امور تکوینی و تشریعی دارند
حاشیة المکاسب، نویسنده: الشیخ الأصفهانی، ج 2، ص 379، باب أولیاء العقد ولایة الأب
مرحوم کمپانی هم فقیه است، هم اصولی است، هم عارف است و هم فیلسوف است. به تعبیر مرحوم «آقا بزرگ تهرانی» در کتاب «الذریعة»: فهمیدن کلمات «مرحوم کمپانی» در کتاب «حاشیه بر کفایه» و «حاشیه بر مکاسب»؛ «مما یختبر به الرجال» است. فهمیدن عبارت «مرحوم اصفهانی» (رضوان الله تعالی علیه) کار هرکسی نیست. در کتاب «حاشیه مرحوم کمپانی بر مکاسب»
همچنین «مرحوم شیخ محمد رضا قمشه‌ای» استاد حضرت امام خمینی در کتاب «مصباح الهدایة و الولایة» صفحه 57 تعبیر بسیار ظریفی دارد:
فالحقیقة المحمّدیة هی الَّتی تجلَّت فی صورة العالم والعالم من الذرّة إلی الدرّة ظهورها و تجلَّیها
هرچه در عالم است تجلی سلسله جلیله محمدیه است و غیر از این چیز دیگری نیست.
مصباح الهدایة إلی الخلافة والولایة، نویسنده: السید الخمینی، ص 57، باب نور 20
بهترین راه برای کسب معرفت ائمه (علیهم السلام) تزکیه نفس، ترک گناه و عمل به واجبات است. معرفت اولیه در عالم ذر (الست بربکم) حاصل شده بود، اما گناه و آلودگی به دنیا آن را مخدوش کرده است. برای رسیدن به کمال معرفت، باید تلاش کرد تا حجابهای ظلمانی و نورانی برطرف شوند.
بهترین دعا برای کنار زدن حجابهای نور از دیدگان قلب، فرازی از مناجات شعبانیه است:
الهی هب لی کمال الانقطاع إلیک و انر ابصار قلوبنا بضیاء نظرها إلیک حتّی تخرق ابصار القلوب حجب النّور فتصل إلی معدن العظمة و تصیر أرواحنا معلقة بعزّ قدسک
ابن طاووس، رضی الدين علی بن موسی (متوفاي664هـ)، الاقبال باالاعمال الحسنة فيما يعمل مرة فی السنة، ج3، ص299، تحقيق: جواد القيومی الاصفهاني، ناشر : مكتب الإعلام الإسلامي، الطبعة الأولى
وابستگی و پیوستگی کامل به آستانت را موهبتم فرما و دیدگان دل ما را به فروغ نظر به خود، روشن ساز، تا دیدگان دل ما حجابهای نور را بدرد و «عریانا» به معدن عظمت واصل شود و جانهای ما همچون شعاع بعزّ قدست، آویخته گردد.
این دعا را در قنوت، سجده آخر نماز یا هر فرصتی بخوانید.
تکرار «سبحان ربی العظیم و بحمده» در رکوع و «سبحان ربی الاعلی و بحمده» در سجده اثر مخصوصی دارد. أقرب احوال انسان به خدا گریه در حال سجده است و اگر خداوند به عبدی توفیق گریه در حال سجده را بدهد توفیق اجابت قطعی را هم خواهد داد. این گریه‌ای که به خاطر خدا، ترس از آتش، یا حباً لله باشد، بسیار ارزشمند است و قطرات آن از عرش الهی نازل شده، وارد قلب می‌شود و اشک را جاری می‌سازد. علامه طباطبایی می فرمود: گریه ای که عبد از ترس خدا می کند از عرش خدا نازل می شود. ما مطالعه آثار عرفانی امام خمینی و علامه طباطبایی در رابطه با مقامات ائمه علیهم السلام را خیلی به دوستان توصیه می کنیم.
معنای غلوّ
معنای غلو این است که کسی نستجیر بالله مدعی شود ائمه علیهم السلام خدا هستند یا معتقد باشد ائمه علیهم السلام از پیش خودشان (و نه به اذن الله) دارای علم غیب یا قدرت هستند این نوع اعتقاد، کفر و شرک است. هرچه ائمه علیهم السلام دارند، به اذن و اراده خداوند است. وهابیت تشیع را به غلو متهم می‌کند و ادعا دارد شیعه احکامی مانند خمس و متعه را برای مقاصد مادی و شهوانی تأسیس کرده است.
برخی شخصیت‌های مهم وهابی معاصر که علیه تشیع فعالیت می‌کنند، عبارتند از:
ناصرالدین عبدالله الغفاری نویسنده (کتاب اصول مذهب شیعه الامامیه).
عبدالرحمن دمشقیه صاحب (رساله دکتری عقائد شیعه فی المیزان) که بیش از ۵۰۰ شبهه را خلاصه کرده است.
عدنان عرعور؛ او در ماهواره‌ها فعالیت می کند. در مناظره توحیدی شکست خورد و جلسه را ترک کرد.
صالح فوزان بن فوزان مفتی اعظم عربستان که با زبان بسیار تندی مباحث خود را مطرح می کند.
دکتر سالوس که از نظر علمی در میان مخالفان شیعه رتبه بالایی دارد.
احسان الهی ظهیر نویسنده کتاب‌های متعدد علیه شیعه.
عثمان الخمیس که شبهات ضعیفی دارد و به آموزش مناظره با شیعه مشغول است.
یکی از خطبای جمعه کویت انقدر بی حیا و وقیح هست که در نماز جمعه گفت: دعوت به زیارت اربعین امام حسین (علیه السلام) گناهی کمتر از زنا و لواط ندارد.
در حوزه مناظرات معاصر، افرادی مانند آقای ابوالقاسمی، روستایی، یزدانی و عباسی در این فن بسیار مسلط هستند. آقای ابوالقاسمی در مناظره با عدنان عرعوردر موضوع توحید از دیدگاه شیعه و وهابیت، او را شکست داد و عرعور وسط مناظره جلسه را ترک کرد و تمام سایت های اهل سنت شکست عرعور را منتشر کردند.
آغاز بحث
علمای شیعه معتقدند که صرف شیعه بودن یک راوی موجب نمی‌شود تمام روایاتش دروغ باشد. ابن تیمیه نیز اذعان دارد که معیار اعتبار، صداقت در گفتار و میزان عقل است.
وَلَيْسَ لِكَوْنِ الرَّجُلِ مِنَ الْجُمْهُورِ الَّذِينَ يَعْتَقِدُونَ خِلَافَةَ الثَّلَاثَةِ يُوجِبُ لَهُ أَنَّ كُلَّ مَا رَوَاهُ صِدْقٌ، كَمَا أَنَّ كَوْنَهُ مِنَ الشِّيعَةِ لَا يُوجِبُ أَنْ يَكُونَ كُلُّ مَا رَوَاهُ كَذِبًا، بَلْ الِاعْتِبَارُ بِمِيزَانِ الْعَدْلِ.
روایت راوی سنی که اعتقاد به خلافت خلفا دارند دلیل بر این نیست که همه روایاتش صحیح و صادق باشد همانطوری که شیعه بودن راوی دلیل بر این نیست که همه روایات او کذب است بلکه ملاک معتبر بودن روایت، عادل بودن راوی است.
منهاج السنة النبوية ابن تيمية، جلد : 7 صفحه : 312 الناشر: جامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامية
اهل سنت تعریف عدالت را صداقت در گفتار می دانند. نقد عملکرد خلفا یکی از نکات مهم در مناظرات، استدلال به فضائل خلفای راشدین است. ابن تیمیه اعتراف کرده که مردم روایات بسیاری در فضائل خلفای اربعه جعل کرده‌اند.
وَقَدْ وَضَعَ النَّاسُ أَحَادِيثَ كَثِيرَةً مَكْذُوبَةً عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْأُصُولِ، وَالْأَحْكَامِ، وَالزُّهْدِ، وَالْفَضَائِلِ، وَوَضَعُوا كَثِيرًا مِنْ فَضَائِلِ الْخُلَفَاءِ الْأَرْبَعَةِ، وَفَضَائِلِ مُعَاوِيَةَ.
منهاج السنة النبوية ابن تيمية جلد : 7 صفحه : 312 الناشر: جامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامية
مردم احادیث دروغین زیادی از رسول خدا صلی الله علیه و آله در مورد اصول، احکام، زهد و فضایل ساخته‌اند، و همچنین فضایل زیادی برای خلفای چهارگانه و معاویه جعل کرده‌اند.
سؤال اصلی این است که اگر احادیث فضیلت ابوبکر، عمر و عثمان صحیح بودند، چرا در ضروری‌ترین وقت (مانند اعتراض مردم به خلافت یا قتل عثمان) به آنها استدلال نکردند؟! در مقابل، حضرت امیرالمؤمنین علی (علیه السلام)در هر فرصتی، مانند شورای شش نفره، فضائل و حقانیت خود را مطرح کرده و استدلال نموده است.
ابوبکر در اولین سخنرانی خود گفت:
أَلَا وَإِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ، وَلَسْتُ بِخَيْرٍ مِنْ أَحَدٍ مِنْكُمْ، فَرَاعُونِي، فَإِذَا رَأَيْتُمُونِي اسْتَقَمْتُ فَاتَّبِعُونِي، وَإِنْ رَأَيْتُمُونِي زِغْتُ فَقَوِّمُونِي، وَاعْلَمُوا أَنَّ لِيَ شَيْطَانًا يَعْتَرِينِي، فَإِذَا رَأَيْتُمُونِي غَضِبْتُ فَاجْتَنِبُونِي، لَا أُؤَثِّرُ فِي أَشْعَارِكُمْ وَأَبْشَارِكُمْ
الطبقات الكبرى: ابن سعد جلد : 3 صفحه : 212 الناشر: دار صادر - بيروت
در واقع، من فقط یک بشر هستم و از هیچ یک از شما بهتر نیستم. پس مراقب من باشید. اگر مرا درستکار دیدید، از من پیروی کنید. و اگر مرا منحرف دیدید، مرا اصلاح کنید. و بدانید که من شیطانی دارم که مرا تسخیر کرده است. پس اگر مرا خشمگین دیدید، از من دوری کنید. اگر دوری نکنید من مو و پوست شما را می کَنم.
ابوبکر تهدید کرد که اگر دور نشوند، موهایشان و پوست صورتشان را می‌کَند.
امام رضا (علیه السلام) در مناظره تاریخی خود با یحیی بن ضحاک (عالم تراز اول اهل سنت در خراسان) به نقد بیعت ابوبکر پرداختند. ایشان به نقل قول عمر در صحیح بخاری اشاره کردند که اگر کسی بخواهد بدون مشورت، مانند بیعت ابوبکر، بیعت کند، هم بیعت شونده و هم بیعت کننده واجب القتل هستند.
مناظره امام رضا (علیه السلام) با یحیی بن ضحاک بسیار خواندنی است؛ یحیی بن ضحاک حتی نتوانست به اولین جمله امام رضا (علیه السلام) پاسخ دهد.
والسلام علیکم و رحمة الله
